Ω, ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ

Όσο περνάει ο καιρός, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ πόσο αυθαίρετα είναι τα περισσότερα πράγματα γύρω μας. Το ντύσιμο, η δημόσια συμπεριφορά μας, ο τρόπος με τον οποίο κινούμαστε, ακόμη και η ομιλία μας είναι πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά -μία τεράστια σειρά συμβάσεων. Ωστόσο, όλα γίνονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο πίσω από τον οποίο -τις περισσότερες φορές- κρύβεται μια απλούστατη και λογικότατη εξήγηση. Μου γεννήθηκαν όλες αυτές οι ιδέες μετά την παρακολούθηση ενός μαθήματος σημειωτικής στη σχολή και την ανάγνωση ενός βιβλίου του Roland Barthes, τις «Μυθολογίες».

Το κείμενο αυτό δεν προσπαθεί να καταρρίψει συμβάσεις οι οποίες έχουν καθιερωθεί με την πάροδο των αιώνων. Προσπαθεί απλώς να καταδείξει την ασφάλεια την οποία αντλούμε μέσα από διαδικασίες οι οποίες θα μπορούσαν να γίνονται απείρως διαφορετικά. Γενικότερα, διασκεδάζω πολύ με την ιδέα των ανθρώπων σε άβολη θέση -νομίζω όλοι μας. Παρακάτω θα δούμε πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα εάν, εν μία νυκτί, αντιστρεφόταν η κοινωνική σύμβαση για το τι θεωρούμε φυσιολογικό.

  1. Φιλί

Το φιλί είναι μια μεγάλη ιστορία. Σε κάποια μέρη του κόσμου φιλιούνται σταυρωτά, σε κάποια άλλα φιλιούνται τρεις φορές, σε άλλα σε κοιτάνε περίεργα και σε άλλα σε εκτελούν αν τους φιλήσεις. Στην κοινωνία μας, είναι θεμιτό να φιλήσεις κάποιον φίλο/γνωστό σταυρωτά. Κάποιες φορές θεωρείται περίεργο να φιλιούνται δύο άντρες σταυρωτά -τι φιλιέστε μωρέ κοτζάμ μαντράχαλοι;-, ωστόσο σε γενικές γραμμές το φιλί σταυρωτά στα μάγουλα είναι μια φιλική ένδειξη, μία πίστωση εμπιστοσύνης και αλληλοεκτίμησης. Εκτός κι αν έχεις βγει ραντεβού. Αν έχεις βγει ραντεβού, φιλί στο μάγουλο σημαίνει πως θα σε κοροϊδεύουν οι φίλοι σου για δύο εβδομάδες. Μα πόσο περίπλοκες είναι αυτές οι κοινωνικές σχέσεις τέλος πάντων;

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το φιλί στο στόμα έχει ερωτικές συνδηλώσεις. Στο στόμα θα φιλήσεις μόνο τον σύντροφό σου -κάποιες φορές και οι μαμάδες φιλούν τα μωρά τους στο στόμα σε ένδειξη στοργής, αλλά αυτό φαίνεται να εξοργίζει κάποιους οι οποίοι το βρίσκουν περίεργο. Σε γενικές γραμμές, στο στόμα φιλάς μόνο τον ερωτικό σου σύντροφο. Εκτός από κάποιες φίλες μου, οι οποίες όταν πίνουν στα πάρτι φιλάνε άλλες φίλες τους στο στόμα. Και ποιος είμαι εγώ για να το κρίνω αυτό; Αντιθέτως, θα τις συμβούλευα να το κάνουν καθημερινά, ίσως και δύο φορές τη μέρα.

Σκεφτείτε τώρα να εναλλάσσονταν αυτά τα δύο. Φιλάς τους φίλους σου, τους γονείς σου, τους παππούδες σου και τους γνωστούς σου στο στόμα, και τον σύντροφό σου στο μάγουλο. Αυτό και μόνο σαν ιδέα κάνει κάποιους να κοκκινίζουν, ακόμη και να εξοργίζονται. Και, ενώ υπάρχουν λόγοι που το φιλί στο στόμα θεωρείται ένδειξη μεγαλύτερης οικειότητας -είναι ευκολότερο να μεταφερθεί κάποια ασθένεια-, αυτός ο εξοργισμός και μόνο στην ιδέα της αντιστροφής του φιλιού σε στόμα και μάγουλο δείχνει τη δύναμη των κοινωνικών μας συμβάσεων.

Ας πάμε σε κάτι άλλο. Είσαι στο πρώτο ραντεβού, και το μόνο που σκέφτεσαι εδώ και δύο ώρες είναι το πώς θα τη φιλήσεις -ή, αν είσαι μπαγάσας, και περισσότερα. Γενικότερα, ένα «φυσιολογικό» τέλος σε ένα ραντεβού είναι το φιλί. Είναι η πίστωση της εμπιστοσύνης που κέρδισες, η βεβαίωση πως αυτή η έλξη είναι αμφίδρομη. Σκεφτείτε να αντιστρεφόταν αυτό. Σκεφτείτε ένα «επιτυχημένο» ραντεβού να ήταν η αποχή από το φιλί και το σεξ. Φανταστείτε, όταν την αφήνετε κάτω από το σπίτι της, να έχετε 150 παλμούς και να σκέφτεστε: «ω, ρε πούστη μου, πώς θα γίνει να μην ανέβω πάνω;;;!!!» Και την επόμενη μέρα που θα το διηγείστε στους φίλους σας, γεμάτοι ντροπή να παραδέχεστε με σκυμμένο το κεφάλι πως το προηγούμενο βράδυ κάνατε σεξ, με τους φίλους σας να σας δείχνουν και να σας χλευάζουν.

  1. Απόσταση

Όπως είναι λογικό, δεν επιτρέπουμε στον οποιονδήποτε να παραβιάσει τον προσωπικό μας χώρο και να μας πλησιάσει περισσότερο από μερικά μέτρα αν είναι παντελώς άγνωστος. Αυτό μας φαίνεται περίεργο, ασυνήθιστο, ακόμη και οριακά επικίνδυνο. Το να μας πλησιάσει και να μας αγγίξει κανείς το κερδίζει με την πάροδο του χρόνου, πράγμα λογικό, διότι αισθανόμαστε ασφαλείς δίπλα σε ανθρώπους που γνωρίζουμε καθώς είναι λιγότερο πιθανό να μας βλάψουν.

Σκεφτείτε να αντιστρέφονταν αυτά. Σκεφτείτε ο πολύ προσωπικός μας χώρος να δεσμευόταν από τους παντελώς άγνωστους και ο πιο μακρινός από τους γνωστούς, φίλους και συντρόφους. Σκεφτείτε να είστε μόνοι σας στο λεωφορείο, να μπαίνει μέσα ένας ρακένδυτος τύπος που ζέχνει και να πάει να κάθεται στην άλλη άκρη. Εσείς τον κοιτάτε βλοσυρά και του φωνάζετε:

-Ε, εσύ!

-Εγώ…; Παρακαλώ, τι συνέβη;

-Είσαι με τα καλά σου ρε καραγκιόζη; Τι πήγες κι έκατσες στην άλλη άκρη; Έλα αμέσως εδώ να με χουφτώσεις!

Στο άλλο άκρο, αντίστοιχα, έχετε βγει για καφέ με έναν φίλο. Αυτός έρχεται στο καφέ, σας χαιρετάει από μακριά, κάθεται δύο τραπέζια παραδίπλα και φωνάζετε τα νέα σας ο ένας στον άλλον, μαγνητίζοντας μάλιστα και τα βλέμματα άλλων οι οποίοι σας ακούν να λέτε πράγματα πολύ προσωπικά, πολύ δυνατά:

-Είδες ποιος κάθεται δίπλα σου; Είναι αυτός ο ανόητος που τον κερατώνει η γκόμενά του εδώ και 4 χρόνια και δεν έχει ιδέα!

-Χαχα, ναι, τον είδα! Ξέρεις ποιο είναι το πιο αστείο; Στις αποκριές ντύθηκε τάρανδος!

-Χαχαχα!

-Χαχαχα!

(κλαίγοντας)

-Σας ακούω γαμώτο…! Σας ακούω…!

Κάποιες κοινωνικές συμβάσεις είναι αρκετά λειτουργικές ως έχουν. Διαφορετικά, μπορεί να προκαλέσουν συγκρούσεις, μαλλιοτραβήγματα και κρίσεις παντός τύπου.

  1. Ρουχισμός

Το τι φοράμε και το πώς το φοράμε είναι εντελώς κοινωνικά προσδιορισμένο. Κάποια ντυσίματα είναι εντελώς τόπου και χρόνου στην κοινωνία μας, αλλά σε μία άλλη είναι φυσιολογικά. Επίσης, κάποια ντυσίματα είναι απλώς εκτός χρόνου (κοντομάνικο με -4), ενώ κάποια άλλα είναι εκτός τόπου και χρόνου (φράκο στην ακροθαλασσιά με 30 βαθμούς). Η μελέτη των ενδυμάτων μας είναι μια μεγάλη και απαιτητική διαδικασία. Θα σταθώ μόνο σε ορισμένα σημεία.

Πλέον τα ρούχα δεν τα φοράμε για λόγους επιβίωσης, ή έστω όχι μόνο για λόγους επιβίωσης -τον χειμώνα τα μπουφάν μας προστατεύουν από το κρύο, ενώ γενικότερα τα ρούχα προστατεύουν το δέρμα. Τα ρούχα είναι πλέον μια άποψη. Με το να ντύνεσαι με έναν συγκεκριμένο τρόπο κάνεις μια δήλωση, ανήκεις σε κάποια ομάδα και διαφοροποιείσαι από κάποια άλλη. Τα ρούχα είναι στο μυαλό μου η πιο χαρακτηριστική κοινωνική σύμβαση, διότι σε κάποιες περιστάσεις όχι μόνο δεν είναι πρακτικά και λειτουργικά, αλλά ίσως είναι και άβολα και τα φοράμε μόνο γιατί μας αρέσουν και νομίζουμε πως μας κάνουν ωραίους -πράγμα το οποίο δεν είναι απαραίτητο.

Σκεφτείτε λοιπόν αυτό. Στην είσοδο ενός εμπορικού κέντρου, υπάρχει ένα τεράστιο βεστιάριο όχι μόνο για μπουφάν, αλλά για όλα τα ρούχα. Με την είσοδό μας λοιπόν στο εμπορικό κέντρο, μένουμε τσίτσιδοι καθώς πλέον τα ρούχα δεν μας προστατεύουν από το κρύο ή από κάποια άλλη απειλή -είναι άχρηστα. Σκεφτείτε να είναι όλοι γυμνοί μέσα σε ένα εμπορικό κέντρο. Δεν υπάρχει πλέον καμία άμυνα, είμαστε πλήρως εκτεθειμένοι στα βλέμματα αγνώστων. Στο μυαλό μου ωστόσο αυτό είναι μια κοινωνική κατασκευή. Αν είχαμε μεγαλώσει πιστεύοντας πως είναι φυσιολογικό να είμαστε γυμνοί σε εσωτερικούς χώρους, δακτυλοδεικτούμενος θα ήταν ο ντυμένος στο εμπορικό κέντρο («Μαρία, κλείσε τα μάτια σου, αυτός φοράει ρούχα!!!»)

Στην κοινωνία μας, γυμνοί κυκλοφορούμε μπροστά σε ελάχιστους ανθρώπους και κάτω από ορισμένες συνθήκες. Είναι κι αυτό μία πίστωση οικειότητας και εμπιστοσύνης, η οποία στην αντιστροφή της -στη δημόσια, δηλαδή, γύμνια- μας φέρνει αντιμέτωπους με τη συνειδητοποίηση πως είμαστε εξαιρετικά ανασφαλείς να παρουσιαστούμε γυμνοί μπροστά σε παντελώς αγνώστους -εκτός από την περίπτωση που φοράμε μια υπόνοια ρούχου στα επίμαχα σημεία, οπού και πάλι νιώθουμε ανασφαλείς αν δεν έχουμε προετοιμάσει το αντίστοιχο summer body.

Προσοχή: σε καμία περίπτωση δε σας συμβουλεύω να τσιτσιδωθείτε και να βγείτε περήφανα στους δρόμους. Αυτό συνιστά αιτία σύλληψης -και καλά θα σας κάνουν, παλιοπερίεργοι. Αυτό που προσπαθώ να πω είναι πως είμαστε πολύ περισσότερο επηρεασμένοι από τις τριγύρω μας συμβάσεις απ’ όσο νομίζουμε, πράγμα το οποίο δεν είναι καθόλου κακό -σας παρακαλώ, μη βγείτε γυμνοί στην Τσιμισκή και με κατηγορήσετε.

Κουράστηκα με τόσες συμβάσεις που αράδιασα. Θα επανέλθω με μερικές ακόμη συμβάσεις που πρωταγωνιστούν στις ζωές μας.

Advertisements