Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΡΩΣΙΑ – ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

Γνωρίζω καλά πως μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις. Μπορεί να συμπυκνώσει ένα συναίσθημα, να το πλαισιώσει όμορφα με κάθε λογής χρώματα και σχήματα. Ωστόσο, χωρίς να θέλω να μειώσω τη σπουδαιότητα της εικόνας, συνεχίζω να προτιμώ τις χίλιες λέξεις -ή, έστω, τον συγκερασμό τους.

Η σχέση μου με τη Ρωσία δεν είναι μια σχέση περίπλοκη. Είναι μια σχέση, στη βάση της, απλή. Όλα ξεκίνησαν πριν από 2 περίπου χρόνια (ημέρες προ Goingpro), μια ημέρα που ξύπνησα βαρύς από τα χθεσινά και αποφάσισα να γεμίσω κάπως τις μέρες μου που φαίνονταν να κυλούν κενές. Θέλησα να μάθω κάποια γλώσσα -κάποια γλώσσα ιδιαίτερη, διαφορετική. Τα ρωσικά μου ήρθαν στον νου διότι είναι χρήσιμα, επίκαιρα παρά ποτέ και αρκετά δύσκολα για να μου τραβήξουν το γραμματολογικό ενδιαφέρον.

Μετά από ολιγόλεπτη αναζήτηση βρήκα το κέντρο ρωσικής γλώσσας και πολιτισμού Russian Word -ένα εύρημα που θυμίζει αρκετά την παροιμία με τον τέντζερη και το καπάκι, μόνο που δεν ήμουν τότε σε θέση να το γνωρίζω. Θυμάμαι ακόμη το βλέμμα της διευθύντριας του φροντιστηρίου όταν πήγα πρώτη φορά στο Russian Word, γεμάτος ενθουσιασμό. Ένα βλέμμα συγκράτησης, σαν να μου ‘λεγε: «ηρέμησε». Ποιος ξέρει πόσους είχε δει να έρχονται και να φεύγουν άπραγοι.

Κάπως έτσι άνοιξε μια πύλη σε έναν κόσμο.

Ανάμεσα σ’ αυτήν μου την απόφαση και στη φωτογραφία μεσολάβησαν αρκετά. Μεσολάβησε ένα αρκετά σχολαστικό διάβασμα δύο ετών, ένα ταξίδι στο Σαράτοφ και τη Μόσχα (για Κόκκινη Πλατεία εδώ, για την εκδρομή μου στο ρωσικό δάσος εδώ, για τη διανυκτέρευσή μου στο ρωσικό τρένο εδώ) αλλά και η ωρίμανση της σχέσης μου με τον ρωσικό πολιτισμό, μια διαδικασία η οποία δε μπορεί να είναι παρά αργή.

Νομίζω πως το αποκορύφωμα της σχέσης αυτής, η τελείωση, τα πυροτεχνήματα, αν θέλετε, στο νυχτερινό ουρανό της ρωσικής μου ενασχόλησης συμπυκνώνονται σ’ αυτήν την εικόνα του Ρώσου οργανοπαίχτη στην Πλατεία Ανακτόρων, στο δεύτερό μου ταξίδι στη Ρωσία, στο πολιτισμικό της κέντρο, την Αγία Πετρούπολη.

Το όλο ταξίδι ήταν σαν να βγήκε από κάποιο όνειρο, από κάποιο ρωσικό παραμύθι το οποίο δεν καταλάβαινα -διότι δεν ξέρω καλά τη γλώσσα- ωστόσο ερωτεύτηκα τις εικόνες του, τα σχήματά του και την υπερβολή του. Το ‘χω ξαναγράψει, οι Ρώσοι λατρεύουν να υπερβάλλουν. Στις βιβλιοθήκες τους, στα μνημεία τους, στις πλατείες τους. Έχουν πάρα πολύ χώρο και το εκμεταλλεύονται στο έπακρο. Γι’ αυτό έχουν, για παράδειγμα, όχι πολύ μακριά από το σημείο που τραβήχτηκε αυτή η φωτογραφία, ένα βιβλιοπωλείο (Дом Книги) το οποίο στην Ελλάδα θα μπορούσε άνετα να είναι υπουργείο εξωτερικών. Στη Ρωσία, το υπουργείο εξωτερικών είναι σαν το Hogwarts -ψέματα, το Hogwarts είναι σαν το υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας. Η αισθητική των Ρώσων διαφέρει τόσο πολύ από την δική μας.

Αυτό είναι ένα πράγμα που μου δίδαξε η επαφή μου με τον ρωσικό πολιτισμό: η ώσμωση είναι πράγμα επικερδές. Έχεις, όπου κι αν πας, κάτι να κερδίσεις. Και στη Ρωσία, ένα πράγμα είναι σίγουρο: έχεις πολλά μέρη να πας.

Τη μέρα που τραβήχτηκε η φωτογραφία αυτή, περπατούσαμε αμέριμνοι στην καρδία της Αγίας Πετρούπολης. Προορισμός μας, το Ερμιτάζ, το οποίο στεγάζεται στην Πλατεία των Ανακτόρων. Θέλοντας λοιπόν να επισκεφτούμε το μουσείο, μια κοιτίδα πολιτισμού όχι αποκλειστικά ρωσικού, σκουντουφλήσαμε επάνω σε ένα παράδειγμα αμιγώς ρωσικής πραγματικότητας: μια πρόβα στρατιωτικής μπάντας, η οποία έπαιζε εμβατήρια με εκατοντάδες τουρίστες να την φωτογραφίζουν. Εμείς, μη θέλοντας να διαχωριστούμε από τον συρφετό, φωτογραφίζαμε μανιωδώς τους στρατιώτες και τους οργανοπαίχτες οι οποίοι, ακολουθώντας κάποιο παράγγελμα, βάδιζαν προς κάθε κατεύθυνση. Κόντεψαν να μας ποδοπατήσουν τουλάχιστον 3 φορές.

Θυμάμαι πως εκείνη την ώρα έκανα Live μετάδοση φορώντας ένα κλασικό τουριστικό ρωσικό καπέλο το οποίο είχα αγοράσει στο περσινό μου ταξίδι στη Ρωσία, λίγο έξω από την Κόκκινη Πλατεία με 500 ρούβλια -μετά από παζάρια. Το ίδιο και απαράλλαχτο καπέλο έχουν στην ιδιοκτησία τους περίπου 4 δισεκατομμύρια Κινέζοι. Ωστόσο, για εμένα είναι μοναδικό και να κοιτάτε τη δουλειά σας. Το καπέλο αυτό έχει μπροστά το σφυροδρέπανο, κάτι το οποίο οι περισσότεροι Ρώσοι επιλέγουν να αγνοήσουν, συνειδητοποιώντας πως δεν είσαι παρά ένας χαζοτουρίστας. Άλλωστε, και να μου έλεγαν κάτι, νομίζετε πως θα καταλάβαινα; Εδώ με το ζόρι μπορώ να εξηγήσω σε έναν άνθρωπο πώς να πάει με το λεωφορείο στο αεροδρόμιο, με φαντάζεστε να κάνω πολιτική ανάλυση του Μπολσεβικισμού στα ρωσικά; Ακούγεται σαν ένας εφιάλτης όλο αυτό -κυρίως επειδή οι Ρώσοι έχουν βαρύ χέρι και κρύες φυλακές.

Στιγμές σαν αυτήν είναι δύσκολο να περιγραφούν. Είναι δύσκολο να εξηγήσω γιατί εκείνη η στιγμή ήταν το αποκορύφωμα της επαφής μου με τη Ρωσία. Καταρχάς, είχε το στοιχείο της έκπληξης, διότι όλο αυτό έγινε τελείως τυχαία. Κατά δεύτερον, είχε κι ένα στοιχείο γνώριμο. Στη φωτογραφία φαίνεται η Στήλη του Αλέξανδρου. Έχω διαβάσει ένα βιβλίο, τις «10 ημέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» του John Reed, ο οποίος σε ένα σημείο του βιβλίου περιγράφει πώς οι Μπολσεβίκοι βγήκαν από την αψίδα του Главного штаба και ταμπουρώθηκαν πίσω από τη Στήλη του Αλέξανδρου πριν επιχειρήσουν  -και καταφέρουν- να μπουν στα ανάκτορα στη διάρκεια της Οκτωβριανής επανάστασης. Ήταν εκείνη η ίδια στήλη μ’ αυτή που αχνοφαίνεται στη φωτογραφία, κι όλο αυτό με κάνει να αισθάνομαι πως, σ’ έναν βαθμό, έγινα κι εγώ κομμάτι αυτής της ιστορίας.

Η Πετρούπολη μου έκανε δύο μεγάλα δώρα: το πρώτο ήταν ότι με έκανε να συνειδητοποιήσω την ασημαντότητά μου. Συγκρίθηκα άθελά μου με τα τεράστια αυτά οικοδομήματα, με τα χιλιάδες έργα τέχνης. Βίωσα ένα ρωσικό μπαλέτο στο θέατρο του Ερμιτάζ με τον Ιβάν Βασίλιεφ. Ένιωσα οριακά ανίκανος στο Σπίτι του Βιβλίου όταν, ανάμεσα σε χιλιάδες βιβλία, ήμουν οριακά αναλφάβητος. Ένιωσα μικροσκοπικός στη βόλτα μου στη Νιέφσκι, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Και στο σημείο που πήγα να χαθώ μέσα σ’ αυτήν την άβυσσο της ασημαντότητας, η Πετρούπολη μου υπενθύμισε πως όλα αυτά τα οικοδομήματα είχαν πάνω τους υπογραφή ανθρώπου. Όλα τα βιβλία, όλα τα κτίρια, όλες οι όμορφες γέφυρες. Είναι όλα αυτά μια μονιμότητα σ’ έναν εφήμερο κόσμο. Η Πετρούπολη μου έμαθε πως, όσο μικρός κι αν είσαι, μπορείς να γίνεις ήρωας, έστω για μια στιγμή. Έδωσε νόημα στους στίχους του Bowie. Μου έμαθε πως μπορείς να σκαρφαλώσεις και να κοιτάξεις πάνω από την περίφραξη της μικρότητάς σου, να δημιουργήσεις κάτι διαφορετικό, κάτι μεγάλο, κάτι ελαφρώς υπερβολικό.

 

Advertisements
Tagged with: